Nienke Boonstra

  • Nienke Boonstra: Alles wat je aandacht geeft groeit!

    Gastblogger Nienke Boonstra is GZ-psycholoog bij een FACT-team in Zeist (Altrecht). Zij maakt in haar werk veel gebruik van EMDR om trauma gerelateerde klachten te behandelen. Daarnaast is zij Psychotrauma therapeut NtVP.

    Daan zag het de laatste tijd niet meer zo zitten. Na jaren vallen en opstaan was het moeilijk om perspectief te zien. Hij had de flyer van de cursus positieve psychologie zien hangen en wilde graag meedoen. Hij had het boek zelf aangeschaft. Voorafgaand aan de 1e bijeenkomst had hij alle oefeningen uit hoofdstuk 1 al doorgenomen. Op weg hiernaartoe had hij oefening 5, een positieve focus, al toegepast. De oefening luidt als volgt:

     ‘Neem jezelf voor om bij de eerstvolgende activiteit (bijvoorbeeld wandelen of fietsen) gedurende minimaal vijftien minuten te letten op positieve dingen. Laat je aandacht uitgaan naar de plezierige dingen die je tegenkomt, zoals het zien van spelende honden, bloemen die in bloei staan, het geluid van vogels, afwisselende wolkenluchten, een lekkere geur. Zodra je opmerkt dat je je bezighoudt met negatieve zaken (vuilnis op straat, schreeuwende mensen, lawaai, stank, etc.) of je in gedachten bent verzonken, stel je dit vast en richt je je aandacht weer op de plezierige dingen in je omgeving.‘

    De Amerikaanse hoogleraar Barbara Frederikson formuleerde een theorie die ze broaden and build noemde, ofwel verbreden en opbouwen. Ze onderscheidt daarbij tien plezierige emoties: plezier, dankbaarheid, kalmte, belangstelling, hoop, trots, vrolijkheid, inspiratie, liefde en ontzag. Deze emoties verbreden de aandacht. Onplezierige emoties daarentegen versmallen de aandacht. Wanneer je je onprettig voelt verstart je denken en zal je eerder fouten maken en je afsluiten voor andere mensen. Wanneer je je prettig voelt, is je blik breder en het gevolg hiervan is dat je meer oog krijgt voor je omgeving en dat je je meer verbonden gaat voelen met andere mensen.

    Plezierige emoties ervaren we vooral wanneer we ons veilig en rustig voelen. Wanneer we stil zijn en in het hier en nu aanwezig zijn bij de situatie waarin we ons bevinden. Het meest nadrukkelijk geldt dit voor ontzag en kalmte. Een uitzondering is hoop: deze emotie is juist gekoppeld aan momenten in het leven dat er tegenslagen zijn of dat we het moeilijk hebben. Hoop is het vertrouwen dat er binnen afzienbare tijd verbetering optreedt.

    "Nu was ik al zo vaak hierheen gereden en nu zag ik voor het eerst enkele bloeiende bloemetjes onderweg. In de weken daarvoor had ik ze nooit opgemerkt! Het waren maar een paar bloemetjes, maar echt mooi", aldus Daan.

    Mooi om te horen wat er kan gebeuren als je besluit om bewust je aandacht te gaan richten op plezierige emoties. 

     

    E. Bohmeijer en M. Hulsbergen (2013). Dit is jouw leven, Hoofdstuk 1. Uitgeverij Boom (klik hier voor meer informatie)

  • Nienke Boonstra: Wat doe je als doodsangst en paniek je leven zijn binnengedrongen?

    Gastblogger Nienke Boonstra is GZ-psycholoog bij een FACT-team in Zeist (Altrecht). Zij maakt in haar werk veel gebruik van EMDR om trauma gerelateerde klachten te behandelen. Daarnaast is zij Psychotrauma therapeut NtVP.

    “De douchevloer leek drijfzand.”

    “Ik had mezelf opgesloten, uit angst voor strijders die in mijn kamer leken te staan.”

    “Ik schreeuwde, ik dacht dat de duivel me achterna zat”

    “Ze zouden me komen halen”.

    Een paar uitspraken van afgelopen weken, van lieve, gewetensvolle mensen over ervaringen uit hun eerste psychose, waarbij doodsangst en paniek hun leven was binnengedrongen.

    Hoe levendig bleken deze herinneringen nu, jaren later, nog te zijn. Mede door de psychose hadden ze dingen gedaan waardoor schuldgevoelens en kritiek op zichzelf hen nog jarenlang achtervolgd hadden. Ze dachten dat het hen niet veel meer deed, maar het tegendeel bleek waar.

    Het was goed om er nog eens bij stil te staan. Het is best wel lef hebben om die situatie nog eens aan te willen gaan, want het liefste wil je er niet aan terug denken. Maar als hij toch steeds de kop op blijft steken...  En als het lukt om met vriendelijkheid en compassie naar die situatie en je jongere zelf te kijken, kan dat veel opleveren. Dan kan een kleine verandering iets groots zijn. Heel bijzonder om samen zo mee te maken.

    In één EMDR sessie komt vaak een veelheid aan emoties en gevoelens voorbij. Angst, verdriet, schuld, schaamte, zelfkritiek, woede, maar ook ontspanning, rust en mooie dingen die vergeten waren. Psycho-analyse in een notedop.

    Als grondlegster van de EMDR kreeg Francine Shapiro dan ook de Sigmund Freud prijs van de stad Wenen. De ontdekking door Shapiro van EMDR is een van de belangrijkste doorbraken in de geschiedenis van de psychotherapie en traumapsychologie.

    Het helpt om automatische reactiepatronen te leren kennen en tot echte, diepgaande veranderingen te komen. Een krachtig proces vaak, waarbij meer zelfbegrip en -compassie ontstaat en kracht om zelf het leven te veranderen en weer vooruit te gaan.

  • Nienke Boonstra: Oproep tot meer compassie met onszelf!

    • ‘Als er iets is wat de samenleving op dit moment nodig heeft, dan is dat compassie’.
    • ‘Veel mensen hebben last van chronische stress. Zij vinden onvoldoende balans tussen (in)spanning en ontspanning. Stress is een belangrijke oorzaak van burn-out, angst en depressie. Een veelvoorkomende bron van chronische stress ligt in onszelf: we zijn kritisch op onszelf en stellen hoge eisen aan onszelf.’  

    Citaten uit ‘Compassie als sleutel tot geluk. Voorbij stress en zelfkritiek’ (Hulsbergen en Bohlmeijer)


    Compassie blijkt niet alleen positieve effecten te hebben op het geestelijk welzijn, maar ook op fysiologische systemen, zoals het immuunsysteem, het hart- en vaatstelsel, de frontale cortex en zelfs onze genen. Als we leren om vriendelijker naar onszelf en anderen te zijn en daarbij ook de vriendelijkheid van anderen op te merken en ons daarvoor open te stellen, zal het ons op alle fronten beter gaan.

    ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy. Je spreekt het uit als 'act' uit ‘to act’. Daarmee staat het symbool voor niet alleen praten maar ook doen. In juni ging ik naar het internationale ACT congres (ACBS), met inspirerende workshops van collega’s van de Special Interest Group (SIG) Psychose en de pre-conference workshop Compassion Focussed Therapy (CFT) van Paul Gilbert. Gilbert ontdekte dat zelfkritiek en schaamte de meest voorkomende en belangrijkste onderliggende oorzaken zijn van telkens terugkerende psychische klachten. Wanneer wij ons kwetsbaar mogen opstellen en niet perfect  hoeven te zijn, komt er weer ruimte voor vitaliteit en plezier.  

    Bij onze herstelgerichte ACT groep voor cliënten van de FACT-teams in Zeist, inspireren we elkaar om concrete stappen op allerlei levensgebieden te zetten. Stappen richting onze waarden, die we door middel van het waardenkompas meer helder proberen te krijgen. Aan de hand van het vuurtorenblad doen we wekelijks een rondje. Daarbij delen we met elkaar of de acties die we bij de bakens hadden neergezet, gelukt zijn. Die wandeling die we met iemand wilden maken of iets doen dat buiten onze eigen comfort zone ligt. Regelmatig is niet alles wat we van plan waren gelukt. Zo wil ik zelf minstens drie keer per week een half uur buiten in beweging zijn, maar daar bak ik de laatste tijd niet veel van. Er zijn allerlei redenen voor. Het is voor ons allemaal eigenlijk best lastig om gewoontes te veranderen.

    De vaste mindfulness oefening met compassievolle opmerkingen is dan ook een fijn moment. Het is een rustmoment, waarbij je even stil staat en bedenkt ‘Het is zoals het is’.  Daarvoor was je nog aan het ronddobberen in een toestand van kritiek op jezelf…

    Delen met anderen waar je nu bent en waar je heen wilt gaan, vergroot je veerkracht. Het helpt om minder oordelend naar jezelf te zijn en te bedenken dat je altijd weer opnieuw keuzes kan maken. Keuzes die de moeite waard zijn in je leven!

    Literatuur

    Ando Rokx (2011). Het leven is geen feest. De mythe van het maakbare geluk.  ACBS SIG Psychose.

  • Nienke Boonstra: Mensen met psychose herstellen meer bij behandeling trauma!

    “Sinds de EMDR slaap ik weer beter.”, “De nachtmerrie is niet meer terug gekomen.” en “Ik heb al veel medicatie afgebouwd.”

    Enkele van de uitspraken waaraan we dagelijks merken wat de positieve effecten van Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) behandeling zijn die bijdragen aan herstel. Deze effecten zijn niet te zien op een test die sociaal functioneren meet, ‘omdat men niet binnen enkele weken een baan heeft’. Maar het perspectief is bij velen wèl veranderd.

    Jarenlang hebben mensen met PTSS klachten geleefd. Cliënten die werden uitgesloten van PTSS behandeling. Als de PTSS klachten al werden opgemerkt… Hier was namelijk weinig oog voor. Of, zo werd er gedacht, het zou niet goed zijn om dingen op te rakelen. De klachten konden maar beter gedempt worden met medicatie.

    Onze collega’s Berber van der Vleugel, David van den Berg en Paul de Bont wilden wel eens gaan onderzoeken of cliënten met een psychotische kwetsbaarheid traumabehandeling echt niet aan kunnen. En wat bleek? Geen schadelijke effecten. Wel vermindering van de PTSS klachten, zoals herbelevingen en nachtmerries. Daarnaast blijkt de behandeling zo’n positieve impact op welbevinden te hebben, dat men vaak ook om behandeling voor andere nare ervaringen vraagt. Want onze cliënten blijken veel meer traumatische ervaringen dan gemiddeld te hebben gehad. En deze blijven zich vaak opdringen bij de minste of geringste trigger.

    Tijdens het symposium dat 20 januari werd georganiseerd rondom de promotie van David van den Berg, werd bij de einddiscussie genoemd dat bij meerdere F-ACT teams de uren voor psychologen worden wegbezuinigd. Gevolg daarvan is onder andere meer ‘brandjes blussen’, omdat de effectieve behandeling bij PTSS klachten, welke zo herstel bevorderend is, niet langer laagdrempelig voorhanden is. Een andere factor is dat nog te weinig collega's geschoold zijn in traumabehandeling. Cliënten kunnen zo niet (snel) profiteren van behandeling en moeten langer doorleven met de klachten. Verwijzingen naar collega’s buiten de psychosezorg leveren nog steeds veel angst bij hulpverleners op ‘of een cliënt het wel aankan’. Terwijl we nu weten dat de prognose veel minder gunstig is als er sprake is van psychose en PTSS.

    Veerle, waar ik in een eerder blog over schreef, heeft nu bijvoorbeeld bijna alle medicatie kunnen afbouwen en voelt zich weer helemaal mens! Ook bijwerkingen verdwenen hierbij één voor één. Het kan haar niet snel genoeg gaan. Maar we hebben besproken dat het beter lijkt om heel geleidelijk af te bouwen, omdat de hersenen na zoveel jaren gewend zijn geraakt aan de doseringen. Daar is ze het wel mee eens.

    Haar leven had er wel heel anders uit kunnen zien als ze eerder van traumabehandeling had kunnen profiteren. De uitkomsten van het T.TIP onderzoek maken dat wel duidelijk.

    Een cliënt die de behandeling zelf aan wil gaan, kan dat ook, is mijn ervaring. Maar er is dus nog veel werk aan de winkel. En hoe eerder hoe beter!

    Ga voor meer informatie naar www.traumaenpsychose.nl en bekijk de mini-documentaire van filmmaker Bas Labruyère.

  • Nienke Boonstra: Hoeveel antipsychotica is wijsheid?

    Mike is op bezoek. Meerdere diagnoses hebben de afgelopen jaren de revue gepasseerd. Bij onze kennismaking kwamen er aanwijzingen voor autisme naar voren. Mike herkende dit, we hebben het uitgezocht en de diagnose gesteld. Het gaf hem een gevoel van erkenning.

    Vervolgens hebben we samen deelgenomen aan een onderzoek met maximaal 7 sessies EMDR bij cliënten met autisme. Mike wilde een half jaar na de laatste sessie de uitkomsten van de behandeling nog eens samen bekijken. In een grafiek zagen we bij de vier metingen met betrekking tot herbelevingen en vermijding een sterke daling. Ook de nachtmerries waren niet meer terug gekomen. Een klacht waar hij echter nog steeds veel last van heeft, is gebrek aan energie: '''s Morgens bij het opstaan voel ik me zo moe!"

    Hij gebruikt sinds zijn eerste (en enige) psychose het antipsychoticum Seroquel. Hij kreeg deze psychose nadat hij op zijn 22e jaar een half jaar had gewerkt als vertaler. De opleiding was al zwaar geweest, maar die eerste baan gaf hem helemaal veel stress. De psychose bestond naast overspannenheid slechts uit een paar visuele hallucinaties in de vorm van symbolen zien. Sinds die tijd gebruikt hij een behoorlijke dosis Seroquel, nu al meer dan 20 jaar. Hij wil hier ook liefst niets aan veranderen, omdat veranderingen veel angst veroorzaken.

    Ik vraag me nu toch sterk af of die moeheid niet vooral te maken heeft met de hoge dosis Seroquel. Uit onderzoek van Wunderink komt naar voren dat er op langere termijn meer herstel is door zo laag mogelijke doseringen antipsychotica na eerste episode psychose. En sinds de blogs van Jim van Os en Tom van Wel op het forum www.psychosenet.nl heb ik ook steeds meer moeite gekregen met het automatisme waarmee mensen lange tijd een behoorlijke dosis antipsychoticum krijgen voorgeschreven en waarbij hen wordt aangeraden om dit jarenlang voort te zetten. Of je nu wel of geen klachten hebt. En zonder veel  aandacht voor de bijwerkingen, die vaak als erger worden beleefd dan de oorspronkelijke kwaal. Hoeveel Seroquel is wijsheid voor Mike?

    Moeten de richtlijnen voor het gebruik van antipsychotica na een eerste psychose niet hoognodig worden aangevuld met een addendum, waarin wordt verwezen naar de uitkomsten van het onderzoek van Wunderink?

  • Nienke Boonstra: EMDR bij nachtmerries is het ei van Columbus!

    Een paar weken geleden spraken we elkaar voor het eerst. Haar wens was om weer in haar eigen bed te kunnen slapen, na enkele jaren slapen op de bank. Maar omdat de nachtmerries nog enger waren als ze in haar bed sliep, was het daar nog niet van gekomen.  Ze sliep nooit voor vier uur in de nacht. Na dat tijdstip kon ze als klein meisje pas veilig gaan slapen.

    Ze had eerder een positieve ervaring opgedaan met een EMDR sessie rondom een eenmalige traumatische gebeurtenis op latere leeftijd. Zelf heb ik ook al veel bijzondere situaties mee mogen maken, waarbij EMDR bij eenmalige, losstaande, nare gebeurtenissen heel bevrijdend had gewerkt, de nachtmerrie of beelden had doen verdwijnen en ruimte had gemaakt voor positieve wendingen in het leven.

    Eerlijk gezegd vond ik het nu zelf wat eng. Want wat zou er allemaal naar boven kunnen komen als we met die nachtmerrie, die ervaringen op hele jonge leeftijd, aan de slag zouden gaan. Maar ze wilde het zelf en voelde dat ze het aankon.

    Na onze eerste sessie vorige week spraken we elkaar vandaag weer. 'Die EMDR is het ei van Columbus!' aldus Veerle. De avond na de eerste sessie was ze zonder slaapmedicatie in slaap was gevallen, al voor half elf. Ook de andere avonden was ze vroeg in slaap gevallen. En de hele week had ze geen last meer gehad van de beelden en de nachtmerrie die we hadden behandeld en die haar daarvoor meerdere nachten per week lastig viel.  Het meeste effect kwam volgens Veerle door het feit dat ze het beeld letterlijk meer van afstand ging zien op de muur. Ze raakte er voor het eerst niet meer door overspoeld.  Ze nam er als het ware letterlijk afstand van.

    Vandaag hebben we de andere nachtmerrie voor een deel kunnen 'opruimen'. De nachtmerrie die haar wel vijf dagen per week in de ochtend lastig viel. Ook dit beeld werd letterlijk kleiner, 'als van een groot tv scherm naar een klein schermpje van de telefoon'.

    Het is heel bijzonder om te zien wat je met een enkele EMDR sessie kan bereiken, bij nachtmerries, opdringende beelden, of losstaande traumatische ervaringen. Dan hoop je dat mensen niet meer onnodig jarenlang blijven rondlopen met deze klachten en bijkomende slaapproblemen, wat weer kan leiden tot andere klachten, zoals psychotische ervaringen. In het geval van Veerle vermoedde zij zelf trouwens dat er in plaats van de op jongere leeftijd vastgestelde psychose, eerder sprake was geweest van herbelevingen. En dat zou mij niets verbazen!